Yunanistan’ın Azerbaycan ve Ermenistan Bağlamında Pozisyonu

 

 

Yunanistan-Ermenistan İlişkilerinin Tarihi

 

Yunanistan ve Ermenistan aralarındaki dini, kültürel ve siyasi bağlar nedeniyle tarih boyunca oldukça yakın ilişkiler kurmuştur.[1] Bizans ve Osmanlı İmparatorlukları döneminde birlikte yaşayan bu iki halk özellikle Türk İstiklal Savaşı boyunca Büyük Ermenistan ve Büyük Yunanistan idealleri doğrultusunda Ankara hükümetine karşı yoğun bir mücadeleye girişmişlerdir[2].

 

Ermenistan’ın 1991’de bağımsızlığını ilan etmesini takiben Yunanistan resmi olarak Ermenistan’ı tanıyan ilk devletlerden biri olmuştur. 1990’lı yıllar boyunca bu iyi ilişkileri devam ettirmişlerdir. Özellikle Yunanistan, 1996’da sözde Ermeni soykırımını tanıyan ilk devletlerden biri olmuş, buna karşılık Ermenistan 2015 yılında sözde Rum soykırımını tanımıştır. İki devleti Türkiye üzerinden yürüttükleri ortak düşman yaratma politikası daha da yakınlaştırmıştır. Cumhurbaşkanlığı, başbakanlık ve bakanlıklar düzeyindeki ziyaretlerin sıkça gerçekleşmesi bu yakınlaşmanın somut bir örneğidir. Öte yandan, ekonomik ve askeri alanda da Ermenistan ve Yunanistan 90’lı yıllardan itibaren iş birliği içerisinde olmuştur.[3]

 

Yunanistan, Rusya’dan sonra Ermenistan’ın ikinci büyük askeri partneri durumundadır. Ermeni askeri öğrenciler ve askerler Yunan Ordusunda eğitim almaktadır. Ekonomik alanda da 90’lı yıllarda 4 anlaşma imzalayarak karşılıklı kalkınmayı ve ekonomik iş birliğini teşvik etmişlerdir. Dahası, Yunanistan Avrupa Birliği-Ermenistan ilişkilerinde kilit bir rol oynamaktadır. Ermenistan lehine propaganda çalışmalarında ve lobi faaliyetlerinde etkin olarak görev almaktadır. Dağlık Karabağ özelinde ise Yunanistan’ın Ermenistan’a desteği Ortadoğu ve Doğu Akdeniz’deki mevcut jeopolitiğin bir sonucu olmaktan daha fazla anlam taşımaktadır. 1988-1994 yılları arasında Karabağ Savaşı boyunca Yunan gönüllülerin Ermenilerin safında Azerbaycan’a karşı savaştığı tarihsel bir gerçek önümüzde durmaktadır. Tüm bu tarihsel akış içerisinde Yunan-Ermeni dostluğunun temelinde Türk düşmanlığı yatmış bu doğrultuda iki devlet Dağlık Karabağ, Kıbrıs, Doğu Akdeniz ve sözde soykırım gibi meselelerde aynı safta konumlanmıştır. Son olarak, Ermenistan 15 Ağustos’ta Doğu Akdeniz’de Yunanistan ve Güney Kıbrıs Rum Yönetimini desteklediğini açıklamış buna karşılık Yunanistan da 26-27 Eylül’de başlayan çatışmalarda Türkiye ve Azerbaycan’ı suçlayan bir politika izlemiştir.[4]

 

Doğu Akdeniz İz Düşümü

 

Doğu Akdeniz’de maksimalist ve revizyonist bir tavır ile Türkiye’nin Kıta Sahanlığını ihlal eden hakkaniyetsiz politikaları izleyen Yunanistan’a, geçmiş aylarda destek açıklamalarında bulunan ülkelerden biri de Ermenistan’dır. Adalar Denizi ve Doğu Akdeniz’deki gelişmeleri ve Türk donanmasının faaliyetlerini yakından takip eden Ermenistan’ın Dışişleri Bakanı, geçen aylarda yapmış olduğu bir açıklamasında, Türkiye’nin Doğu Akdeniz’deki faaliyetlerini bir ‘istikrarsızlaştırma hareketi’ olarak nitelendirmiştir. Ermenistan Dışişleri Bakanı Türkiye’nin Doğu Akdeniz’deki duruşunun ‘yayılmacı ve agresif’ politikasının bir dışa vurumu olduğunu ifade etmiştir. Dışişleri Bakanı Ermenistan’ın, Yunanistan ve Kıbrıs’ı kesin bir şekilde desteklediğini ve ülkeleri arasındaki dayanışmayı yineleyen ifadelerde bulunarak, Türkiye’yi Doğu Akdeniz’deki durumun tansiyonunu düşürmeye, uluslararası hukuka saygı duymaya ve Yunanistan ile Kıbrıs’ın Münhasır Ekonomik Bölgesi’ndeki tüm aktivitelerini durdurmaya çağırdıklarını vurgulamıştır.

 

Yukarıdaki gelişmelerden de belli olduğu üzere Doğu Akdeniz’de Ermenistan, Yunanistan-GKRY-Fransa ve İsrail ile aynı hizada, yani Türkiye’nin tamamıyla karşısında bulunmaktadır.[5] Ermenistan’ın bu duruşu tahmin edilebilir bir duruştur. Büyük bir Ermeni diasporasına sahip Fransa, hem Yunanistan’ı hem de Ermenistan’ı desteklemektedir ve bunun doğurduğu bir hizalanma bu üç ülke arasında hem Doğu Akdeniz hem de Kafkaslarda açıkça görülmektedir. Nitekim Macron Doğu Akdeniz konusunda aldığı Türkiye aleyhtarı tutumunu, Karabağ’da da aynı şekilde Azerbaycan üzerinden yinelemiştir.[6] Yunanistan’ın Azerbaycan’a olan tutumunda Ermenistan’ın bu üçlü bloktaki yeri önem arz etmektedir.

 

Aynı zamanda Yunanistan’ın ve Ermenistan’ın halihazırda Türkiye ile ilişkilerinin iyi olmaması ve Azerbaycan’ın Doğu Akdeniz konusunda Türkiye’nin yanındaki kararlı duruşu nedeni ile Ermenistan ve Yunanistan’ın birbirleri yanında yer alması da bir sürpriz değildir. Doğu Akdeniz geriliminin tırmandığı dönemde, Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, bizzat Yunanistan’ın Azerbaycan Büyükelçisine, Azerbaycan’ın Doğu Akdeniz’de her konuda Türkiye’nin yanında olduğunu belirtmiştir.[7] Aliyev ayrıca Azerbaycan’ın, Ermenistan, Yunanistan ve GKRY’nin askeri işbirliğinden de rahatsız olduğunu açıkça dile getirmiştir.[8] Son günlerde ise Azerbaycan, Yunanistan’ın Azerbaycan’ı hedef alan terör örgütlerine yardım ettiği iddialarını dile getirmiş ve bunun üzerine Yunanistan’ın Azerbaycan Büyükelçisi Atina’ya konsültasyon gerekçesi ile geri çağırılmıştır.[9]

 

Ayrıca Trans Adriyatik Boru Hattı (TAP) Bakü’den başlayıp, Türkiye, Yunanistan, Arnavutluk ve Güney İtalya üzerinden tüm Avrupa’ya dağılmaktadır.[10] Bu sebeple Yunanistan, İsrail ile yakınlığının yanı sıra Avrupa ve İtalya’nın enerji hassasiyetlerini de gözeterek Azerbaycan politikalarını belirlemelidir. Nitekim TAP’ın geçtiği bir ülke olarak Yunanistan’ın kişisel çıkarları da bu denklemin içerisindedir. Bir başka husus ise ABD, Fransa ve Rusya’nın başı çektiği Minsk Grubunda Yunanistan’ın Doğu Akdeniz’deki başlıca müttefiklerinin yer almasıdır. Bu bağlamda Yunanistan’ın Karabağ konusunda Ermenistan’ı desteklese bile çatışmanın Ermenistan ve Azerbaycan topraklarına taşması halinde hamlesini kestirmek güç olacaktır. Yunanistan’ın bir yandan Azerbaycan tarafında İsrail ve ABD (Çatışmaların Ermenistan topraklarına taşması halinde Rusya’nın Ermenistan’ın yanında yer alacağı kaidesi ile), bir yandan ise Ermenistan’ın safında Rusya ve Fransa’yı görme ihtimaline karşı dikkatli davranacağı muhtemeldir.

 

Yunanistan’ın Hedefleri

 

Yunanistan’ın ısrarla Türkiye’yi gerilimi arttıran aktör olarak vurgulaması, hedeflerine dair açık mesajlar barındırıyor. Yunanistan’ın nihai amacı bölgedeki gerilimi daha geniş bir coğrafyaya yayarak Türkiye karşıtı cepheye yeni müttefikler bulabilmektir. Bu sayede Türkiye karşısındaki hukuksuz iddialarını uluslararası kamuoyunu arkasına alarak Türkiye’ye dayatma fırsatı arayacaktır. Dolayısıyla Dağlık Karabağ bölgesinde yaşanan gerilimde fiili olarak yer almayan Türkiye’nin Yunanistan ve Ermenistan tarafından planlı ve kasıtlı olarak gerilimin bir parçası olarak lanse edilmesi hiç şüphesiz uluslararası kamuoyunda Türkiye’yi yalnızlaştırma politikasının bir parçasıdır.

 

Azerbaycan Cumhurbaşkanı Yardımcısı Hikmet Hacıyev’in 2 Ekim’de yaptığı açıklamada Ermenistan’a Yunanistan’dan paralı askerlerin geleceğine dair bilgi edindiklerini belirtmesi Yunanistan’ın resmi kanallardan yaptığı ateşkes ve müzakere söylemiyle çelişmektedir[11]. Yunanistan Dışişleri Bakanlığı 7 Ekim’de yaptığı açıklama ile Azerbaycan Büyükelçisi N. Piperigos’u Atina’ya çağırdığını bildirdi.[12] Süreç ilerledikçe Yunanistan’ın çizgisini daha kalın hatlarla belirlediği görülmektedir. Bununla beraber, Avrupa Birliği içerisinde Ermenistan yanlısı lobi faaliyetlerinde bulunarak Ermenistan lehine kamuoyu oluşturmaya çalışmaktadır. Diğer taraftan, Yunanistan ve Azerbaycan enerji ortaklığı olan iki ülkedir ve son günlerde Ermenistan tarafından Gence bölgesine -boru hatları için kritik bir koridor- yapılan saldırılar Azerbaycan’ın gaz güvenliğini tehdit etmektedir[13][14]. Dolayısıyla, Yunanistan’ın her ne kadar dile getirmese de bu bölgeyi yakından takip ettiği öngörülebilir. Öte yandan Azerbaycan enerji sektörünün istikrarsızlık sebebiyle sekteye uğraması Yunanistan, İsrail ve Güney Kıbrıs Rum Kesimi’nin EastMed projesini daha kritik hale getirebilir. Sonuç olarak, jeopolitik hedefi Türkiye’ye Akdeniz’de ve Adalar Denizi’nde hareket alanı tanımamak olan Yunanistan, Karabağ meselesinde Türkiye’nin sıcak çatışmanın bir parçası olduğunu ve uluslararası hukuk kurallarını ihlal ettiğini Avrupa kamuoyunda yayarak kara propaganda yapmakta ve Türkiye karşıtı cephenin güçlenmesi için çaba sarf etmektedir.

 

Yunan Kamuoyunun Dağlık Karabağ Meselesine Bakışı

 

Ermenistan konusunda Yunan kamuoyu da resmi makamlarla benzer görüşlere sahip. Ülkenin büyük kısmı siyasi görüş fark etmeksizin Türkiye ve Azerbaycan karşıtlığı konusunda konsensüs kurmuş durumda. Hatta, radikal sağ görüşe sahip olanlar Ortodoksluk ve Türk düşmanlığı üzerine daha fazla dikkat çekiyor. Hal böyleyken Yunanistan’da Ermenistan yanlısı gösteriler ve Türkiye-Azerbaycan karşıtı gösteriler düzenlendi. Gösterilerin düzenlenmesinde hiç şüphesiz Ermeni diasporasının önemli bir etkisi oldu. 4 Ekim’de aralarında Ermenilerin de bulunduğu 2000’den fazla Yunan Selanik’te Azerbaycan’ı ve gerilimi arttırdığını iddia ettikleri Türkiye’yi protesto etti[15]. Selanik’te benzer gösteriler 27 Temmuz’da da gerçekleşmişti[16].

 

Yunan kamuoyunun Ermenistan’a olan desteği Yunanistan sınırlarını da aşmış durumda. Avustralya Yunan Konseyi yayınladığı bildiride Türkiye’yi ve Azerbaycan’ı suçlarken Ermenistan’a destek oldu[17]. Tüm bunların yanında sosyal medyada da güçlü bir Ermeni propagandası hakim. Yunan kullanıcılar, Yunanistan ve Ermenistan bayraklarını kullanıcı adlarının yanına ekleyerek birlik vurgusu yaptı. 27 Eylül’de Yunanistan Dışişleri Bakanlığının Twitter’da paylaştığı açıklama ise büyük tepki aldı. Açıklamada resmi olarak Ermenistan’a desteğini belirtmeyen ve ateşkes çağrısı yapan bakanlık korkak olmakla itham edildi. Atılan tepki tweetlerinin sayısı resmi açıklamanın aldığı etkileşim sayısını aştı[18]. Yunan sosyal medya kullanıcılarının yoğun olarak dile getirdiği bir diğer husus ise Ermenistan’ın dahi tanımadığı Dağlık Karabağ’ı ülkelerinden resmi olarak tanımalarını talep etmeleridir. Bu da göstermektedir ki; Yunan kamuoyunda Ermenilere destek olunması konusunda yoğun bir talep vardır. Ayrıca, Yunan hacker grupları da Azerbaycan’ın resmi hükümet sitelerine saldırıda bulunarak 150’den fazla siteyi ele geçirdiklerini iddia etti[19]. Son olarak, Yunan toplumu Türkiye ve Azerbaycan’ın kardeşlik vurgusundan etkilenmiş olacak ki son zamanlarda Ermenistan’la olan tarihsel bağların vurgusu ön plana çıkarılmakta Dağlık Karabağ ve Kıbrıs meselelerinin iki ülke için benzer anlamlar taşıdığı bu nedenle kader birliği yapılması gerektiği vurgulanmaktadır.

 

Türkiye Özelinde

 

Yunanistan’ın Doğu Akdeniz’de ve Türkiye’yi alakadar eden coğrafyada izlediği genel politikaların başlıca müttefiklerinden Fransa ve ABD, ayrıca Türkiye’nin Doğu Akdeniz bağlamında Libya’da karşısında bulunan Rusya’nın Minsk Grubu’nun başını çeken üçlüyü oluşturmaları göz önünde bulundurulduğunda, Yunanistan’ın Azerbaycan’a olan tutumu ve Ermenistan’a olan açık desteği küçümsenmemeli ve dikkatli bir şekilde takip edilmelidir.

 

Yunanistan’ın Doğu Akdeniz’de East Med Gaz Forumu bakımından İsrail ile olan yakınlığı ve İsrail’in genel Orta Doğu Politikası göz önünde bulundurulmalıdır. Aynı zamanda olası bir Türkiye-İsrail deniz yetki sınırlandırma anlaşmasının geliştirilebilmesi için İsrail’in Kafkasya’daki Azerbaycan ilişkileri uzun vadede dikkatli bir şekilde değerlendirilebilir.

 

Türkiye Karabağ sınırlarını aşan bir çatışmaya hem yukarıdaki dengeler sebebi ile hem de Fransa ve diğer AB ülkelerinin AİHM’de aldığı yeni kararlar açsından hassasiyet ile yaklaşmalıdır. Libya, Suriye ve Doğu Akdeniz’deki malum aktörlerden dolayı, Karabağ sınırlarını aşan olası bir çatışmaya çekinceli durmasının Türkiye’nin bölgeler arası stratejisi için önemli bir husus olduğu açıktır.

Ahmet Bartu Mert BAU DEGS Araştırmacısı

Zeynep Ceyhan BAU DEGS Araştırmacısı

 

 

Kaynakça

 

[1] https://www.mfa.gr/en/blog/greece-bilateral-relations/armenia/

 

[2] http://dergisosyalbil.selcuk.edu.tr/susbed/article/view/168/152

 

[3] https://news.am/eng/news/91145.html

 

[4]https://massispost.com/2020/08/turkey-reacts-angrily-to-armenian-foreign-ministry-statement-on-east-mediterranean-supporting-greece-and-cyprus/

 

[5]https://en.armradio.am/2020/08/15/armenia-reiterates-unequivocal-solidarity-with-greece-and-cyprus/

 

[6] https://www.aa.com.tr/en/europe/france-sides-with-armenia-in-conflict-with-azerbaijan/1990924

 

[7] https://www.turan.az/ext/news/2020/9/free/politics%20news/en/127237.htm

 

[8]https://tr.sputniknews.com/asya/202009021042769068-aliyevden-turkiyeye-tereddutsuz-destek-ermenistan-yunanistan-ve-kibris-arasindaki-askeri-is/

 

[9]https://www.mfa.gr/en/current-affairs/statements-speeches/ministry-of-foreign-affairs-announcement-on-the-unacceptable-allegations-made-by-the-government-of-azerbaijan-athens-october-2020.html

 

[10]https://www.iene.eu/the-pivotal-role-of-greece-in-azerbaijan180s-gas-exports-outreach-to-europe-p425.html

 

[11]https://www.aa.com.tr/en/azerbaijan-front-line/armenia-to-bring-mercenaries-from-greece-to-fight/1993742

 

[12]https://www.mfa.gr/en/current-affairs/statements-speeches/ministry-of-foreign-affairs-announcement-on-the-unacceptable-allegations-made-by-the-government-of-azerbaijan-athens-october-2020.html

 

[13] https://www.ft.com/content/4a21ee58-1a0b-45ee-b2a8-4bf88779bb8f

 

[14]https://www.iene.eu/the-pivotal-role-of-greece-in-azerbaijan180s-gas-exports-outreach-to-europe-p425.html

 

[15]https://www.ruptly.tv/en/videos/20201004-004-Greece–Over-2-000-pro-Armenian-demonstrators-protest-against-Azerbaijan-and-Turkey

 

[16]https://en.armradio.am/2020/07/28/armenians-in-greece-protest-against-azerbaijani-aggression/

 

[17]https://greekcitytimes.com/2020/09/30/australian-hellenic-council-expresses-solidarity-with-armenians-and-condemn-azerbaijan/

 

[18]https://greekcitytimes.com/2020/09/27/greek-social-media-explodes-against-foreign-ministry-for-its-weak-position-on-armenian-azerbaijani-clashes/

 

 

[19]https://greekcitytimes.com/2020/10/04/greek-hackers-bring-down-over-150-azerbaijani-government-websites-as-support-to-the-armenians/